20–22 ноябрь 2015 йыл,

Өфө ҡалаһы, БР-ҙың «Конгресс-холл» ДУП-ы

Просим Вас срочно прислать по e-mail план-график запланированных в рамках конкурса мероприятий с июня по ноябрь месяцы текущего года по запросу Оргкомитета конкурса.

Календарь

«    Декабрь 2013    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031 

Архив

Январь 2016 (26)
Декабрь 2015 (53)
Ноябрь 2015 (7)
Октябрь 2015 (12)
Сентябрь 2015 (1)
Август 2015 (2)

Погода в республике Прогноз погоды


» » » Сибай төбәк-ара милли ғәмәли конференцияла Б.Р.Күсәбаевтың сығышы
Сибай төбәк-ара милли ғәмәли конференцияла Б.Р.Күсәбаевтың сығышы

Сибай төбәк-ара милли ғәмәли конференцияла

Б.Р.Күсәбаевтың ““Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында”ғы яңы закон шарттарында мәктәптәрҙә туған телдәрҙе өйрәнеү”тигән сығышы

13 декабрь 2013 йыл

 

Хәйерле көн, хөрмәтле иптәштәр!

Конференцияның иғлан ителгән темаһына бағышланған сығышымды Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының юбилейын билдәләп үтеүҙән башлап китәм.

12 декабрь көнө илебеҙҙең төп законы, Рәсәй Федерацияһының Конституцияһы ҡабул ителеүенә 20 йыл тулды. Был айҡанлы Мәскәүҙә Дәүләт Думаһының бөтә саҡырылыш депутаттары ҡатнашлығында тантаналы йыйылыш үтте.

Кисә Рәсәй Президенты В.В.Путин Федерация Советына, Дәүләт Думаһына Мөрәжәғәт менән сығыш яһаны. Ул үҙенең сығышында халҡының традицияларын белгән, илен һөйгән шәхестәрҙе тәрбиәләүҙең мөһимлеген билдәләп үтте. Был кешеләр киң белем даирәһенә һәм юғары мәҙәниәткә эйә булырға, ижади һәм үҙаллы уйлай белергә тейеш. Был фекер беҙҙең бөгөнгө һөйләшеүебеҙгә туранан тура ҡағыла.

Рәсәй Федерацияһы Конституцияһында кешенең туған теленә хоҡуҡтары нисек билдәләнгән һуң?

Әйҙәгеҙ 26 статьяға иғтибар итәйек. Мин документтарҙы ҡулланып уҡығанда уларҙы тәржемәһеҙ рус телендә файҙаланырмын.

Статья 26 Конституции РФ.

         2. Каждый имеет право на пользование родным языком, на свободный выбор языка общения, воспитания, обучения и творчества.

         Рәсәй күп милләтле ил. Уның составындағы республикаларҙың дәүләт теле тураһында айырым 68 статья бар.

Статья 68

2. Республики вправе устанавливать свои государственные языки. В органах государственной власти, органах местного самоуправления, государственных учреждениях республик они употребляются наряду с государственным языком Российской Федерации.

З. Российская Федерация гарантирует всем ее народам право на сохранение родного языка, создание условий для его изучения и развития.

Быйылғы йылдың сентябренән тормошҡа аша башлаған 273-ФЗ номерлы “Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында” тигән Федераль Законда туған телде уҡытыу өсөн ниндәй шарттар булдырылған? Был һорауға яуап Федераль закондың 14–се статьяһында бирелгән.

 

Статья 14. Язык образования

1. В Российской Федерации гарантируется получение образования на государственном языке Российской Федерации, а также выбор языка обучения и воспитания в пределах возможностей, предоставляемых системой образования.

2. В государственных и муниципальных образовательных организациях, расположенных на территории республики Российской Федерации, может вводиться преподавание и изучение государственных языков республик Российской Федерации в соответствии с законодательством республик Российской Федерации. Преподавание и изучение государственных языков республик Российской Федерации в рамках имеющих государственную аккредитацию образовательных программ осуществляются в соответствии с федеральными государственными образовательными стандартами, образовательными стандартами. Преподавание и изучение государственных языков республик Российской Федерации не должны осуществляться в ущерб преподаванию и изучению государственного языка Российской Федерации.

3. Граждане Российской Федерации имеют право на получение дошкольного, начального общего и основного общего образования на родном языке из числа языков народов Российской Федерации, а также право на изучение родного языка из числа языков народов Российской Федерации в пределах возможностей, предоставляемых системой образования,  в порядке, установленном законодательством об образовании. Реализация указанных прав обеспечивается созданием необходимого числа соответствующих образовательных организаций, классов, групп, а также условий для их функционирования. Преподавание и изучение родного языка из числа языков народов Российской Федерации в рамках имеющих государственную аккредитацию образовательных программ осуществляются в соответствии с федеральными государственными образовательными стандартами, образовательными стандартами.

4. Язык, языки образования определяются локальными нормативными актами организации, осуществляющей образовательную деятельность по реализуемым ею образовательным программам, в соответствии с законодательством Российской Федерации.

Башҡортостан Республикаһының 2013 йылдың 1 июлендәге Мәғариф тураһындағы закондың 6 статьяһында уҡыу теле тураһында әйтелә.

Был  статья РФ законының беҙ ҡарап киткән статьяһына тап килә.

Дөйөмләштереп әйткәндә, Рәсәй Конституцияһы, Мәғариф тураһындағы Федераль Закон һәм шулай уҡ Башҡортостан законы башҡорт телен һаҡлауға, үҫтереүгә, ҡулланыуға бөтөн мөмкинлектәр бирә.

Ә ысынбарлыҡ нисек икән?

         2009 йыл менән сағыштырғанда башҡорт мәктәптәре һаны 145-кә кәмегән. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары республикала 2009 йылда 4414 педагог булһа, 2013 йылда 3297 уҡытыусы эшләй

 (- 1117 уҡытыусы).

         Башҡорт телен өйрәнеү 2 йүнәлештә алып барыла.

         Дәүләт теле булараҡ 2006 й.-97,26 %, 2009 й.- 99,75 %, 2011 й.-87 %, 2013 й.-82 % уҡыусылар өйрәнә. Күреүегеҙсә һандар кәмей. Сәбәбе: I-III,IX-XI синыфтарҙа башҡорт теле дәүләт теле булараҡ уҡытылмай.

         Башҡорт телен предмет булараҡ 52 425 (45,8 %) уҡыусы уҡый. 2012 – 46% ине. Шул уҡ ваҡытта предметты дәүләт теле булараҡ 19 552 бала өйрәнә (17,06 %). Был башҡорт балалары туған телен предмет булараҡ та өйрәнеүҙән мәхрүм.

         Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ағзаларын республикала башҡортса уҡытыу һәм башҡорт телен туған тел булараҡ өйрәнеүҙең йылдан йыл кәмей барыуы борсой.

         Башҡарма комитет эргәһендәге Мәғариф буйынса Комиссия ағзалары был хәлдең торошон Өфө ҡалаһы, Хайбулла, Илеш, Благовещенск, Ғафури, Архангель, Ейәнсура, Бөрйән мәктәптәрендә тикшерҙеләр.Тикшереү һөҙөмтәләре Ғафури һәм Архангель райондары буйынса Өфөлә Ҡоролтайҙың башҡарма комитеты Советында тикшерелде.

Ә Бөрйәндә был мәсъәлә район ҡоролтайы ултырышында ҡаралды. Балаларҙы туған телдә уҡытыу, туған тел өйрәнеүҙе мәктәптәрҙә тикшереү выҡытында осраған ҡайһы бер күңелһеҙ хәлдәрҙе әйтеп үтеүҙе кәрәк тип һанайбыҙ. Мәҫәлән, Хайбулла, Бөрйән районында саф башҡорт ауылдарында математика фәнен 1-се кластан уҡ русса уҡыталар. (сәбәбе- берҙәм дәүләт имтиханы әҙерләйҙәр). Бөрйәндә беренсе класта өҫтәп «Окружающий мир» предметын русса уҡыталар (сәбәбе- тестирование русса булыуына һылтаналар).

Бөрйәндә был экспериментҡа ата-әсәләр ҙә ҡаршы сыға, райондың битараф булмаған кешеләре уларға ярҙам итеп ҡарай. Был хәл йыйылышып һөйләшкәндән һуң ғына ыңғай яҡҡа үҙгәрә башлай.

Ошо эштең (башҡорт балаһын башҡорт ауылында) беренсе кластан уҡ математиканы русса уҡытыуҙың ни тиклем яңылыш икәнен ҡасан һәм нисек аңларбыҙ икән?

Әйҙәгеҙ эксперимент эшләп ҡарайыҡ. Дәресте күҙ алдына килтерегеҙ әле: 1-се класс балалары «шуҡ, шаян» мәсъәлә сисә белергә тейеш. Мәсъәлә: күлдә 4 ҡыр өйрәге йөҙөп йөрөй ине. Һунарсы мылтыҡтан атып шуларҙың береһенә тейҙерҙе. Һорау: нисә өйрәк ҡалды?

-  3 өйрәк ҡалды, - тип әйтәләр. Дөрөҫ яуап 1 өйрәк ҡалды, сөнки башҡалары осоп китте. Был бит шуҡ мәсъәлә.

Ошо мәсъәләне башҡортса һөйләшкән балалар менән башҡортса эшләһәң класс ҡыуанып, дәртләнеп мәсъәләне тикшерәсәк. Үҙ хаталарына көлөп ултырасаҡтар.

Ә русса аңламаған, һүҙ запастары әҙ булған балаларҙың был дәрестән ләззәт алыуы икеле.

Ошо бәләкәй генә миҫал менән математика дәресендә мөхитте һаҡлау тураһында ла, мәсъәләнең эсендә төрлө фекерҙәр ятыуы тураһында ла, һунарсы, ҡорал һ.б. тураһында әңгәмәләр ойоштороп балаларҙың фекерләү ҡеүәһен үҫтерергә булыр ине. Был эш, иғтибар итегеҙ, математика дәресендә балаларҙың 7 йәшкә тиклем йыйған белеменә таянып эшләнер ине.

Ошо үрҙә әйтелгән әңгәмәләр тураһында русса аңлай алмаған беренсе класс башҡорт балалары менән математика дәресендә уҡытыусы русса нимә тураһында әйтер икән? Етмәһә бындай шаян мәсъәләләр сисеүгә һүҙлек эшенән һуң выҡыт та ҡалмаясаҡ.

Был ситуацияны мин педагогика фәненең закондарына таянып мәктәптәрҙә эксперименттар үткәрәйек тип әйтер өсөн өлгө итеп ҡулландым.

Гафури районының Красноусольск 1-се мәктәбендә русса уҡыған кластарҙа башҡорт телен туған тел итеп өйрәнмәгән балалар күп. Директорынан һораһаҡ ни өсөн тип: “Улар уны дәүләт теле булараҡ үтә лә инде”- тигән яуап булды. Был хәлдең яңылышлығын аңлатһаҡ: “Беҙгә министрлыҡтан рекомендация булманы ла инде”-тигән информация бирәләр. Ысынлап та, мәғариф министрлығынан 2 йыл рәттән уҡыу планын һайлау буйынса райондарға һәм мәктәптәргә рекомендация ебәрелмәй.

Башҡорт теле һәм әҙәбиәт уҡытыусылары һаны кәмей, мәктәптәр һаны ҡыҫҡара, расписанияла бүленгән дәрестәр әҙәйә барғанда туған телебеҙҙең яҙмышы, киләсәге нисек икән? Бәлки, ЮНЕСКО ойошмаһы Телдәр атласына башҡорт телен юғалып бөтөп барыусылар исемлегенә юҡҡа индермәгәндер?

Әлбиттә, башҡорт теле буйынса балаларға олимпиадалар ойошторалар, уҡытыусыларҙың йыл конкурстары үтеп тора. Ундағы еңеүселәр беҙҙе  һис шикһеҙ ҡыуандыра. Ләкин телде һаҡлау, үҫтереү, байытыу өсөн был саралар етәрлекме?

Беҙҙеңсә етәрлек түгел. Нимә эшләргә кәрәк? Әйҙәгеҙ кәңәшләшәйек. Хөкүмәт эргәһендәге БР-ың халыҡтарының телдәре тураһында законды тормошҡа ашырыусы комиссия эше һуңғы ике йылда ултырыштарын үткәрмәй. Уның йәнләндереү буйынса саралар тәҡдим итәйек.

Беҙҙең уй буйынса мәғариф өлкәһендә эш төрлө йүнәлештә барырға тейеш.

1)                    Һәр бер башҡорт балаһына балалар баҡсаһында, мәктәптә туған телендә тәрбиә һәм белем алырға Конституцияларҙа, Закондарҙа ҡаралғанса мөмкинлек булдырырға кәрәк.

2)                    Оптимизация тип балаларҙың хоҡуҡтарын боҙорға юл ҡуймаҫҡа кәрәк.

3)                    Ата-әсәләр менән эшләүҙе көсәйтеү кәрәк.

Ә был эштә ҡуллана торған бер нисә статьяны килтереп китәм. Ҡайһы бер ерҙәрҙә мәктәп, мәғариф органдары объектив информация  бирмәйҙәр. Шуға күрә федераль закондың 29 статьяһын ҡулланыу кәрәк.

 

Статья 29. Информационная открытость образовательной организации

1. Образовательные организации формируют открытые и общедоступные информационные ресурсы, содержащие информацию об их деятельности, и обеспечивают доступ к таким ресурсам посредством размещения их в информационно-телекоммуникационных сетях, в том числе на официальном сайте образовательной организации в сети "Интернет".

2. Образовательные организации обеспечивают открытость и доступность:

1) информации:

а) о дате создания образовательной организации, об учредителе, учредителях образовательной организации, о месте нахождения образовательной организации и ее филиалов (при наличии), режиме, графике работы, контактных телефонах и об адресах электронной почты;

б) о структуре и об органах управления образовательной организацией;

в) о реализуемых образовательных программах с указанием учебных предметов, курсов, дисциплин (модулей), практики, предусмотренных соответствующей образовательной программой;

г) о численности обучающихся по реализуемым образовательным программам за счет бюджетных ассигнований федерального бюджета, бюджетов субъектов Российской Федерации, местных бюджетов и по договорам об образовании за счет средств физических и (или) юридических лиц;

д) о языках образования;

е) о федеральных государственных образовательных стандартах, об образовательных стандартах (при их наличии);

ж) о руководителе образовательной организации, его заместителях, руководителях филиалов образовательной организации (при их наличии);

з) о персональном составе педагогических работников с указанием уровня образования, квалификации и опыта работы;

Бөтәһе 17 төрлө  информация булырға тейеш.

Был статьяның 3 пунктына ла иғтибар итегеҙ.

3. Информация и документы, указанные в части 2 настоящей статьи, если они в соответствии с законодательством Российской Федерации не отнесены к сведениям, составляющим государственную и иную охраняемую законом тайну, подлежат размещению на официальном сайте образовательной организации в сети "Интернет" и обновлению в течение десяти рабочих дней со дня их создания, получения или внесения в них соответствующих изменений. Порядок размещения на официальном сайте образовательной организации в сети "Интернет" и обновления информации об образовательной организации, в том числе ее содержание и форма ее предоставления, устанавливается Правительством Российской Федерации.

Күреүегеҙсә, 29 статья буйынса, һәр бер мәктәп уҡыу йылы башланып ун көн үткәс,  эш өсөн кәрәк булған бөтә информацияны “Интернетҡа” ҡуйырға тейеш.

Сығышымдың аҙағында Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының кеше хоҡуҡтарына ҡағылған тағы өс статьяһын күрһәтеп китәм.

Статья 2

Человек, его права и свободы являются высшей ценностью. Признание, соблюдение и защита прав и свобод человека и гражданина - обязанность государства.

Статья 18

Права и свободы человека и гражданина являются непосредственно действующими. Они определяют смысл, содержание и применение законов, деятельность законодательной и исполнительной власти, местного самоуправления и обеспечиваются правосудием.

Статья 15

4. Общепризнанные принципы и нормы международного права и международные договоры Российской Федерации являются составной частью ее правовой системы. Если международным договором Российской Федерации установлены иные правила, чем предусмотренные законом, то применяются правила международного договора.

Хөрмәтле иптәштәр! Беҙҙең арала бөгөн район хаҡимиәте урынбаҫары, мәктәп етәкселәре, уҡытыусылар ултыралар. “Право ребенка на обучение и изучение определяет смысл и содержание Вашей деятельности”,-тип әйтә Конституция.

Әйҙәгеҙ, 2-3 ай эсендә һәр бер мәктәптә, балалар баҡсаһында ошо хәл торошон тикшереп анализлап сығайыҡ. Был эштә йәмәғәтселек, ҡоролтайҙар ситтә ҡалмаясаҡ.

Конференцияла ҡатнашҡан башҡорт теле һәм әҙәбиәт уҡытыусыларына фиҙәҡәр хеҙмәттәре өсөн, халҡыбыҙҙың хазинаһы булған телебеҙҙе һаҡлауҙа арымай -талмай эшләгәндәре өсөн рәхмәт әйтәм. Һеҙ үҙегеҙҙең өлгөгөҙ менән телебеҙҙең матурлығын, нәфислеген, байлығын һәр көн иҫбатлайһығыҙ.

Әйҙәгеҙ бергәләп тел байлығыбыҙҙы һаҡлап ҡалайыҡ!

Рәхмәт!

 

Опрос

Знаете ли вы башкирский язык?

• Популярное
Пресса Башкортостана
Полезные ресурсы