20–22 ноябрь 2015 йыл,

Өфө ҡалаһы, БР-ҙың «Конгресс-холл» ДУП-ы

Просим Вас срочно прислать по e-mail план-график запланированных в рамках конкурса мероприятий с июня по ноябрь месяцы текущего года по запросу Оргкомитета конкурса.

Календарь

«    Декабрь 2014    »
ПнВтСрЧтПтСбВс
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031 

Архив

Январь 2016 (26)
Декабрь 2015 (53)
Ноябрь 2015 (7)
Октябрь 2015 (12)
Сентябрь 2015 (1)
Август 2015 (2)

Погода в республике Прогноз погоды


Продолжение доклада

         К сожалению, новый Закон РБ “Об образовании”  заметно ослабил позиции башкирского языка как государственного. Во время его принятия ссылались на федеральные государственные образовательные стандарты, якобы они не позволяют изучать вторые государственные языки. Насколько нам известно, ФГОС действуют на всей территории РФ. Если они не позволяют, как же тогда действует Татарстан. В их законе четко написано ст.8, что татарский и русский языки как государственные изучаются в равных объемах в рамках ФГОС.  (Слайды 14, 15) Неужели для организации изучения государственного языка нужен только опыт соседей. Во многи школах мы видели хорошую организациюизучения государственного языка в сегодняшних юридических условиях. Министерству образования надо увидеть передовые и пропагандировать их. Активности в таких моментах мы не видим. Даже материалы мероприятий, посвященных к такой тематике не публикуются. Например, 6 декабря 2013 года была проведена научно-практическая конференция, посвященная проблемам преподавания башкирского государственного языка.

В ходе изучения состояния преподавания башкирского языка мы видели, что со стороны самих детей русской национальности к изучению башкирского языка особых возражений нет. Более того, как правило, с их стороны проявляется интерес к овладению им. Это для них естественное стремление – живя среди башкир, общаясь с башкирскими детьми, подталкиваемые детской любознательностью они не прочь знать башкирский язык, общаться с башкирскими детьми на их языке, тем самим показать свои способности самоутвердиться. Радует то, что в этом их поддерживает большинство родителей. Хорошие примеры мы видели в гг. Уфа, Кумертау, Сибай, Баймак, Белорецк,   Хайбуллинском, Кигинском районах.

         Проявляемое недовольство введением в учебный процесс изучения башкирского языка видится нам в следующих обстоятельствах:

-                     нет благоприятствующего влияния со стороны СМИ (особенно “АиФ”) изучению башкирского языка  детьми небашкирской национальности. Действительно, многие наши периодические издания, в том числе телевидение, стараются обходить эту тему стороной или же отдельные авторы выражают свое критическое отношение к изучению второго государственного языка. А СМИ в состоянии изменить общественное мнение по поводу изучения башкирского государственного языка и в целом отношения к изучению родных языков.

-                     не осознанным остается сокращение социальной и этнокультурной дистанции народов, входящих в Башкортостан как полиэтничную социально-территориальную общность. В действиях отвергателей изучения башкирского языка русскими детьми просматривается проведение национализма, замыкание его в себя, что в полиэтничной среде противоестественно. Как писал В.В.Путин «попытки проповедовать идеи построения русского «национального» моноэтничного государства противоречат  всей нашей тысячелетней истории. Более того, это кратчайший путь куничтожению русского народа и русской государственности». («Независимая газета», 23 янв., 2012 г.).

Что тут еще добавить?

Завершая эту часть доклада и обсуждая изучение башкирского языка как государственного языка республики, мы должны помнить в каких условиях это положение принималось Конституцией РФ в 1993 году. Многие из нас были свидетелями трагического развала Советского Союза. Сегодня мы понимаем, что нас обманывали о мнимых недостатках того строя. Наряду с ложными экономическими аргументами в ходу были и аргументы языковые. Дескать, русские не уважают, не хотят изучать историю союзных республик, не знают местные обычаи и языки народов союзных республик. Тем самым добились своих грязных целей.Призываю помнить, что Конституция РФ была принята именно для недопущения повторения тех ошибок, уже в Российском масштабе.

Яңы Федераль белем биреү стандарттары буйынса төҙөлгән уҡыу пландарында тыуған яҡты өйрәнеү тарихын, урындағы халыҡтың мәҙәниәте тарихын өйрәнеүгә сәғәттәр ҡалдырылмаған. Яңы станддарттарҙы төҙөүселәрҙең береһе Кондаков, быға бәйле һорау биргәс, бөтә уҡыу предметтарының йөкмәткеһенә лә региональ компонентты индереү ҡаралған, башланғыс кластарҙа ул 80 –гә 20 нисбәтендә, урта звенола 70-кә 30 нисбәтендә тигәйне. Ләкин был талап бөгөн мәктәптәрҙә үтәлмәй. Уҡытыусылар төҙөгән“Тирә яҡ мөхит” предметының эш программаһын  өйрәнеү уларҙың күбеһендә региональ компонент бөтөнләй юҡлығын асыҡланы. Урта звенола яңы Федераль белем биреү стандарттарына күсеүгә бәйле һорауҙар күп.  

Башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән яңы стандарттарға ярашлы дәреслектәр эшләнәме, улар ҡасан дөйөм Федераль исемлеккә индереләсәк. Ни өсөн Татарстан Республикаһының Мәғариф министрлығы 35 дәреслеген был исемлеккә индергән, ә беҙҙең берәү ҙә юҡ. Рус теле буйынса бар ине, улары ла төшөп ҡалған. Был иң тәүҙә беҙҙең  Мәғариф министрлығындағы милли бүлектең штатының бәләкәй, эшенең күп булыуы менән бәйле. Башҡортостан Рсепубликаһы хөкүмәтенән был бүлекте ҙурайтыу тураһында тиҙ арала  хәстәрлек күреүен һорайбыҙ.

Бөгөнгө көндә БР Мәғарифты үҫтереү институтында милли мәғарифты уҡыу-методик яҡтан тәьмин итеү үҙәге асылған. Был үҙәк башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән дәреслектәрҙе федераль стандарттарға ярашлы итеп эшләү менән шөғөлләнә. Ләкин унда ла 3 кеше эшләй. Татарстан, Саха (Яҡут) республикаларында электән эшләп килгән милли мәктәптәр институттары һаман уңышлы эшләп килә. Иң мөһиме, уларҙы Рәсәйҙең Мәғариф һәм фән министрлығы үҙе финанслай. Ниңә беҙгә лә ошо Мәғарифтың милли проблемалары Институтын яңынан тергеҙеү сараһын күрмәҫкә. Был институт, филиал булараҡҡына асылһа ла милли мәғарифтың байтаҡ проблемаларын хәл итә алыр ине.

Уҡыу предметтарын башҡорт телендә уҡытыу өсөн Рәсәй Мәғариф һәм фән министрлығы сығарған дәреслектәрҙе башҡорт теленә тәржемә итеү мәсьәләһен дә ҡарарға кәрәк. “Китап” нәшриәте менән Мәғариф министрлығы был проблеманы тиҙ арала хәл итерҙәр тип уйлайбыҙ. Тәржемәләрҙең сифаты тураһында ла уйланырға кәрәк. Тәржемә ителгән китаптар ҙа Мәғариф министрлығының уҡыу-методик комиссияһы аша үтергә тейештер тип иҫәпләйбеҙ.

Тағы бер мөһим мәсьәлә – ул кадрҙар. Беҙҙең комиссияның эше барышында урындарҙа математика, тарих, география, биология фәндәренән башҡорт телендә белем бирә алырлыҡ белгестәр юҡлығы иң төп проблемаларҙың береһе булараҡ күтәрелде. Шулай уҡ мәктәптәрҙә башҡортса уҡытырға һәләтле  башланғыс класс уҡытыусылары дефицитҡа әйләнеп бара. Урта махсус белем биреү стандарттары индерелгәнгә тиклем педколледждарҙа башҡорт бүлектәре бар ине. Стандарттар индерелеү менән улар бөтөрөлдө. Шул уҡ ваҡытта был проблема киң йәмәғәтселек кимәленә сығарылманы ла. Был күренешкә беҙ хатта Бөрйән районында юлыҡтыҡ. Мәҫәлән, Ағиҙел ҡасабаһында Белорет пелколледжын русса уҡып сыҡҡан уҡытыусы “мин бит русса уҡығанмын, мин башҡортса уҡыта алмаясаҡмын” тип яуап бирҙе. Бындай миҫалдар башҡа райондарҙа ла етерлектер тип уйлайбыҙ. Әлегә был проблемаға әйләнмәгән, ләкинтағы бер-ике йылдан әйләнеп китеүе мөмкин. Ни өсөн  Татарстанда колледждарҙа татар бүлектәре бар, ә беҙҙә юҡ?  

Бынан 10-15 йыл элек тарих факультетында башҡорт телендә уҡытырға һәләтле уҡытыусылар әҙерләү маҡсатында махсус группалар асылғайны. Аҡса юҡлыҡҡа һылтанып, был төркөмдәр ҙә ябылды. Башҡорт дәүләт университетының Сибай институтында күберәк башҡорт мәктәптәрен тамамлаған уҡыусылар уҡый. Уларҙың базаһында был проблеманы еңел генә хәл итеп булыр ине.

Уҡытыусылар әҙерләүсе юғары уҡыу йорттарының башҡорт филологияһы факультеттарына бөгөн кисекмәҫтән ярҙам кәрәк. Уларҙа бюджет урындары ҡыҫҡартыла. Рәсәйҙең Мәғариф һәм фән министрлығы тарафынан ебәрелгән эффектлы эшмәкәрлекте билдәләүсе критерийҙар шулай уҡ милли республикаларҙың үҙенсәлеген иҫәпкә алып төҙөлмәгән. Ошо проблемаларҙы башҡа милли республикаларҙың филология факультетары менән берләшеп, Рәсәй кимәлендә, моғайын, күтәреп сығырға булалыр бит. Ни эшләп Мәғариф министрлығы, ректорҙар был өлкәлә мәсьәләне хәл итеү өсөн ҡыл да ҡыбырҙатмай.

М.Аҡмулла исемендәгеБашҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультеты әүҙемғилми эшмәкәрлек алып барыуы һәм әҙерлекле белгестәр сығарыуы менән билдәле. Унда эшләгән йәш ғалим-уҡытыусылар тырыш, рухлы. Ләкин бөгөн улар урынлашҡан бинала уҡыу кластары етмәй, кафедралар береһе өҫтөндә икенсеһе ултыра. БР Хөкүмәте яғынан улар биләгән бинаның өсөнсө ҡатын бушатып, уларға ярҙам итеү сараһы күрелһен ине.

 

Бөгөн бик күптәр башҡорт филологияһы факультеттарында уҡытыуҙың кимәле түбән тип иҫәпләй. Күпмелер дәрәжәлә был дөрөҫ. Бигерәк тә Башҡорт дәүләт университетында был күҙгә ныҡ ташлана. Шул уҡ ваҡытта был ситуацияла тик вуздарҙы ғына ғәйепләү дөрөҫ булмаҫ ине. Һуңғы йылдарҙа беҙ сығарылыш класс уҡыусылары иғтибарын тик юриспруденция, экономика һәм техник вуздарға йүнәлттек. Ә балалар, беҙҙең киләсәк менән техник вуздарға, факультеттарға инә алмайынса, филологияға барғандар эшләргә тейешме ни?! Иң яҡшы, әҙерлекле белгестәр эшләргә тейеш бөгөн мәктәптәрҙә.

 

Если Вы заметили, что в своем выступлении мы практически не опираемся на новый закон РБ “Об образовании”. Закон не отвечает сегодняшним требованиям развития национального образования и находится в проигрышном положении рядом с законами Республики Татарстан , Чувашской Республики, Республики Саха (Якутия). В нем нет положений, регламентирующих изучение башкирского языка как государственного языка, набора детей в  национальные инновационные общеобразовательные учреждения, целевого приема в вузы и ссузы и др. Мы считаем, что Госсобранию РБ и Правительству РБ и необходимо проанализировать данный закон и внести необходимые изменения.

Район һәм ҡала ҡоролтайҙарының етәкселәренә тиҙ арала урындағы мәғариф идаралыҡтары менән берлектә үҙ район һәм ҡалаларығыҙҙа башҡорт телендә белем биреүҙең, туған телебеҙҙе уҡытыуҙың торошон ҡарап сығып, урындарҙағы ҡоролтайҙарҙың киңәйтелгән ултырыштарында ҡарарға кәрәк булыр. 2015 йылдың 25 ғинуарына тиклем Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитетына конкрет тәҡдимдәрегеҙҙе еткреүегеҙҙе һорайбыҙ. Шулар нигеҙендә башҡорт теле һәм башҡорт мәктәптәренең башланғыс класс уҡытыусылары съезын үткәрергә тәҡдим итәбеҙ.

Хөрмәтле Салауат Тәлғәт улы!    Курған өлкәһе башҡорттарының мәҙәниәте көндәрен  Һеҙҙең етәкселек арҡаһында һөҙөмтәле һәм бай йөкмәткеле үтте. Һеҙ шулай уҡҠурған өлкәһе башҡорттары ҡоролтайында апрель айында өлкәнең губернаторы менән бергә ҡатнашып, эшлекле һөйләшеүҙәр алып барғайнығыҙ.Ошо һуңғы сараларҙа беҙ Башҡортостанда Рәсәй Президенты В.В.Путин ҡул ҡуйған дәүләт милли сәйәсәт стратегияһы тураһындағы указдың Республика етәкселеге тарафынан тормошҡа ашырыла башлауын күрәбеҙ. Һеҙҙең ошо өлкәлә Мәҙәниәт министрлығына ҡуйған талаптарығыҙҙы аңлайбыҙ, хуплайбыҙ һәм яңы эшегеҙҙә уңыштар теләйбеҙ. Шулай уҡ Мәғариф өлкәһендәге беҙҙең инициативаларҙы ла хупларһығыҙ һәм яҡларһығыҙ тип өмөтләнәбеҙ. Сөнки был инициатива ауылдарыбыҙҙы һаҡлау өсөн , балаларҙы туған телдә уҡыта барып, компетенциялы шәхестәр, туған ил патриоттары тәрбиәләү өсөн йүнәлтелгән. Ҡоролтай ағзалары РФ закондары нигеҙендә Мәғариф министрлығына, Хөкүмәткә яҡындан тороп ярҙам итә алыуына шигебеҙ юҡ. Беҙ бергәләп эшләргә әҙербеҙ.  

В фильме Н.Михалкова “Солнечный удар” один офицер все время спрашивает: “Как это случилось?”  В смысле – как мы потеряли Россию? И сегодня тоже непросто в стране. Против нас работает идеологическая машина. Такой процесс, глубину которого мы еще не знаем. Она пока –то сдерживается законами… Но как бы и нам не пришлось задаться потом вопросом: “Как все это случилось?”. В свое время мы отказались от идеологии, но вместе с тем загубили систему патриотического воспитания. Наше сегодняшнее заседание посвящается именно этому, ибо патриот тот, кто знает и любит свою родину, родной язык, традиции и обычаи, гордится историей своей Родины и родного края, в котором проживает, уважает своих соседей. Без малой Родины, нет и большой Родины. Без России нет  будущего и его народов. Для этого нужна наша совместная плодотворная работа.

Опрос

Знаете ли вы башкирский язык?

• Популярное
Пресса Башкортостана
Полезные ресурсы